BLOG

Wprowadzenie. Synoptyczne uwarunkowania ekstremalnych załamań pogody

Abyście mogli w pełni świadomie reagować na zagrożenia podczas Waszej podróży, przygotowałem dla Was syntetyczne wprowadzenie do fizyki atmosfery. Zrozumienie mechanizmów powstawania opadów wielkoskalowych i wichur to Wasz najlepszy system wczesnego ostrzegania, który pozwoli Wam z wyprzedzeniem odczytywać sygnały płynące ze zmieniającej się aury. Piszę to dla tych, którzy nie doświadczają dostatecznie często sytuacji w których ich życie oraz ich załóg zależy od trafności przewidywania lokalnych zmian pogody. A więc jeżeli żeglujecie po wodach niebezpiecznych od lat i wciąż jesteście wśród żywych, latacie lekkim statkami powietrznymi lub wspinacie się w górach innych niż podkrakowskie Skałki - pomińcie ten fragment.

1. Geneza układów niżowych i gradient baryczny (Narodziny wiatru)

Ekstremalne załamania pogody w naszej szerokości geograficznej są generowane przez głębokie układy niskiego ciśnienia (niże baryczne). Gdy dociera do Was informacja o wichurach rzędu 80–100 km/h, zjawisko to jest bezpośrednio napędzane przez stromy gradient ciśnienia. Masy powietrza dążą do gwałtownego wyrównania różnic między wyżem a niżem – im szybciej spada ciśnienie atmosferyczne na Waszej trasie, z tym bardziej agresywnymi i porywistymi podmuchami wiatru poprzecznego będziecie musieli się zmierzyć. W większości Waszych autek będzie to spore wyzwanie.

2. Powstawanie opadów wielkoskalowych

Opad wielkoskalowy (frontalny) to efekt zderzenia się na bardzo rozległym obszarze dwóch mas powietrza o skrajnie różnej termice i wilgotności. Kiedy ciepłe, nasycone parą wodną powietrze nasuwa się na chłodniejszą, gęstszą masę, jest mechanicznie zmuszane do wznoszenia się (wzdłuż tzw. powierzchni frontalnej).

Wraz ze wzrostem wysokości, powietrze rozpręża się i ochładza (proces adiabatyczny), co prowadzi do masowej kondensacji wilgoci. W efekcie powstają rozbudowane układy chmur warstwowych (głównie Nimbostratus), zdolne do generowania ciągłych, wielogodzinnych opadów. To właśnie one doprowadzają do niebezpiecznej kumulacji wody na jezdni, drastycznie obniżając Waszą widoczność i rezerwy trakcyjne opon. Uważajcie na to, bo nimbostratusy na horyzoncie oznaczają, że na wielu odcinkach dróg - zwłaszcza w miejscowościach wystąpią podtopienia. I to mimo, że jedziecie w „normalnym” deszczu - którego jednak skutki po 24 godzinach ciągłego opadu niekoniecznie zaliczylibyście do normalnych.

3. Czasowa dynamika zjawisk (Ewolucja zagrożenia na trasie)

Załamanie pogody o takiej skali rzadko uderza z pełną siłą w jednej sekundzie. Ewoluuje ono według przewidywalnego układu kinematycznego, na który musicie być przygotowani za kółko:

• Faza prefrontalna (wzrost dynamiki przepływu). Obejmuje stopniowe nasilanie się wiatru wynikające ze spadku ciśnienia oraz pierwsze, ciągłe opady o umiarkowanym natężeniu. Na tym etapie zaczynacie odczuwać pierwsze problemy z przyczepnością i zauważalny spadek przejrzystości powietrza. Woda cały czas znika dość szybko z jezdni - ale uważajcie, ponieważ z moich obserwacji wyraźnie spada koncentracja starszych wiekiem kierowców.

• Faza dojrzała (wielogodzinna akumulacja opadu). Przechodzenie frontu ciepłego lub zokludowanego wymusza długotrwałe, monotonne opady. Trakcja Waszego pojazdu jest tu wystawiona na najdłuższą próbę. Ryzyko wystąpienia zjawiska aquaplaningu rośnie z każdą minutą z powodu niewydolności systemów odwodnienia dróg lokalnych. Unikajcie nagłych przyspieszeń oraz hamowań o ile sytuacja nie jest krytyczna. Pamiętajcie, że duże kombi typu Volvo V70 2.5 TDI prowadzone w pojedynkę i to samo autko z 5 osobami na pokładzie i pełnym bagażnikiem to kinematycznie są to dwa zupełnie różne pojazdy.

• Faza uderzeniowa (przejście frontu chłodnego). To absolutnie krytyczny moment Waszej podróży. Równomierny deszcz przechodzi w gwałtowny opad nawalny, często połączony z silnymi prądami zstępującymi z wypiętrzonych chmur. Wiatr osiąga maksymalne prędkości w postaci agresywnych szkwałów. Jest to moment, w którym stabilność aerodynamiczna Waszego samochodu jest najbardziej zagrożona i często wymaga bezwzględnego przerwania jazdy. To nie będzie trwało długo - a jak mówił mój nauczyciel kierownicy: cmentarze są pełne tych, co to mieli pierwszeństwo.

Mając świadomość tych trzech etapów, będziecie w stanie precyzyjnie ocenić sytuację. Gwałtowne pociemnienie nieba i skokowa zmiana natężenia deszczu to dla Was jasny dowód na wejście w fazę uderzeniową – czas, w którym Wasze bezpieczeństwo wymaga natychmiastowego zjechania na bezpieczny parking i przeczekania najgorszego.

Zatem zacznijmy od podstawowej kwestii - czy na pewno musisz jechać w taką pogodę?

4. Decyzja o podróży

Wiem, że rada, że najlepiej jest nie jechać jest z lekka głuptakowata. No bo siłą rzeczy dobrze jest być młodym, zdrowym i bogatym. Ale gdy jesteście na wczasach w Międzyzdrojach, a starsza Mama zachorowała w Krośnie to wybór jest pozorny.  Wbrew pozorom pociąg jak pokazują ostatnie doświadczenie jest tutaj słabą alternatywą. A tak mówiąc między nami, jeżeli przewidywane są silne wiatry i opady - ale nie śnieżyce, to nic nie jest tak pewne jak transport lotniczy. Zatem zaczynamy.

5. Przygotowanie autka

Przygotowanie autka do podróży w czasie nieco bardziej szorstkiej pogody to nie jest rocket technology. Jest ich stosunkowo niewiele. Oto garść dobrych praktyk które stosuje od lat. Część z nich będzie oczywistych - ale myślę, że pewną wartością jest zebranie ich w jednym miejscu.

1.    Wycieraczki. Jeżeli nie jesteście zachwyceni ich działaniem, a samochód ma już swoje lata, to wymieńcie nie tylko same pióra, ale też ramiona wycieraczek - z czasem sprężyny tracą swoją siłę, a tarcie na zardzewiałej powierzchni bocznej może istotnie zmniejszyć ich docisk. I tu pojawi się ból - jeżeli nie jesteście chomikami, kochającymi specjalistyczne narzędzia - czytaj, nie macie dedykowanego ściągacza do wycieraczek. A nawet jak macie, to bydlaki potrafią tak mocno przyrdzewieć do stożka, że i ściągacz + WD 40 nie pomoże. A palnik nie wchodzi w grę… Trik jest prosty. Weźcie tarczę do metalu i rozetnijcie mocowanie ramienia poosiowo. I już - i tak oba ramiona są do wyrzucenia. Tylko pamiętajcie o zabezpieczeniu szyby tekturą, aby gorące opiłki nie zostawiły na niej śladów.

2.    Jeżeli macie starszy samochód naklejcie na krawędzie dodatkowe uszczelki. Nie tylko drastycznie spadnie Wam hałas przy wyższych prędkościach - ale też poprawicie głębokość brodzenia Waszego autka przejeżdżając przez zalane ulice. Czego oczywiście jeżeli nie musicie - nie róbcie. Jeżeli nie macie dedykowanych uszczelek z car-audio do wyciszania samochodów, to możecie zastosować zwykłe okienne. Nie wyglądają tak ładnie jak oryginały - ale są trwałe i działają pewnie. Tu dla demonstracji nakleiłem je na drzwi mojej lekkiej terenówki.

3.    Załóżcie belki poprzecznie bagażnika i upewnijcie się, że są solidnie przykręcone. Dobrze, aby były dłuższe i wychodziły poza obrys górnej krawędzi dachu. Hałasują i zwiększają zużycie paliwa? Trudno. Ale mogą Wam uratować życie. Patrz dalej.

4.   Jeżeli jeżdżenie w czasie dużych opadów jest dla Was dość częstą koniecznością, zajrzyjcie pod maskę Waszego osiołka i pomóżcie instalacji elektrycznej pozostać niezawodną nawet w ekstremalnych warunkach. Jak? To proste. Kupcie specjalną gumę czarną samoprzylepną, grubość 1mm, 10m, klej 3M GPT-020 (9506).

5.     Odłączcie akumulator. Rozepnijcie wtyczka po wtyczce. Oczyśćcie styki np. preparatem WD-40 Contact Cleaner lub Kontakt 60 (61) kilkakrotnie wkładając i rozłączając wtyczkę. Potem owińcie ściśle każde złącze wymienioną taśmą. To samo zróbcie ze złączeniem pokrywy skrzynki bezpieczników oraz filtru powietrza. Zajmie Wam to nie więcej niż pół godziny pracy. Wygląda Wam to na overkilling? Być może, ale żadne z moich autek przejeżdżających rzeki (brody) nie miał kłopotu z wierzgającą instalacją elektryczną. A raz w Plymouth uratowaliśmy tonący przy nabrzeżu jacht  (Holy Edka Zająca startującego w Jester Challenges) zatapiając na pochylni mojego Land Rovera, aby móc wprowadzić tonący jacht na głęboko zanurzoną przyczepę. Wprawdzie samochód miał snorkel - ale i tak najbardziej wrażliwą częścią była instalacja zapłonowa. Silnik z zapłonem iskrowym cały czas pracował nienagannie mimo że woda przelewała się na podszybiu. Więc jeżeli uznacie że warto - zróbcie to.

6.    Natrzyjcie szybę preparatem typu niewidzialna wycieraczka. Zmniejsza napięcie powierzchniowe szyby i znacząco ułatwia spływanie kropel. Przy prędkościach autostradowych i umiarkowanym deszczu w ogóle nie będziecie musieli włączać wycieraczek. To samo zróbcie z lusterkami zewnętrznymi oraz reflektorami.

7.    Uzupełnijcie płyny - spryskiwacz i olej do maksimum.

8.    Zatankujcie samochód do pełna. Weźcie do bagażnika 2 kanistry paliwa po 10 l każdy. Plus lejek. Standardowa dwudziestka Wermachtu jest za ciężka dla większości kobiet, gdy w silnym wietrze muszą trafić we wlew 22 kg pudłem. Do wielu samochodów nie da się nalać paliwa wygodnie bez lejka skośnego - miejcie go w szczelnej torbie z zapięciem strunowym. Kobiety Waszego życia mogą się mniej zachwycać upajającym zapachem benzyny, który przeniknie ich sukienki w bagażniku.

9.    Tak na marginesie, gdy pogoda się załamuje, miejcie w głowie, że zużycie paliwa w gigantycznych korkach liczycie na motogodziny pełznięcia węża - a nie na przejechane kilometry. A bak osusza się wyjątkowo szybko…

10. Wyjmijcie z zestawu narzędziowego oczko holownicze i wkręćcie je z przodu w stosowny otwór. Zazwyczaj jest ukryty pod plastikową klapką w zderzaku. Wierzcie mi, znacznie łatwiej jest to zrobić gdy bagażnik jest pusty, a parking przed domem słoneczny lub przynajmniej nie kapie Wam na głowę pod zadaszeniem stacji benzynowej… To ma głęboki sens. Albo Was będą holować, albo pomożecie komuś, kto wylądował w rowie lub na miękkim poboczu - zawsze łatwiej jest kogoś wyciągnąć na biegu wstecznym.

11. Przy okazji sprawdźcie, czy macie spakowaną linę holowniczą, a dostęp do nie będzie wymagał wypakowania całego bagażnika (miejsce pod siedzeniem pasażera?). Ja używam liny holowniczej pływającej polipropylenowej z  rdzeniem RPp 16 mm długości 30 m (licząc się z tym, że będę kogoś wyciągał z kłopotów) w razie potrzeby składając ją na 4 razy gubiąc nadmiar po obu stronach kombinacją węzła kotwicznego i szubienicznego (żebym po ich zaciśnięciu mógł ją łatwo rozwiązać). Dlaczego pływająca? Patrz dalej.

12. Poczytajcie więcej o linach kinetycznych (nie do holowania!) - nie są drogie, a w sytuacjach awaryjnych niezastąpione. Tylko koniecznie używajcie do nich tzw. miękkich szekli. Typowe podkowy ze śrubą są śmiertelnym zagrożeniem jeżeli pękną. Przy wyciąganiu kogoś pamiętajcie aby rzucić na środek liny mokrą kurtkę. Zerwana opadnie na ziemie, a nie wystrzeli w powietrze raniąc bezmyślnych gapiów.

6. Opony - docelowe parametry ciśnienia

1.     Stan bieżnika. Jeżeli głębokość jest mniejsza niż 4 mm - to niedobrze. Ustawowe 1,6 mm to zdecydowanie za mało na długą jazdę w deszczu. Czujcie się ostrzeżeni.

2.     Zwiększenie wartości. Optymalnie będzie, jeśli podniesiecie ciśnienie o 0,2 do 0,3 bara w stosunku do tego bazowego (dla samego kierowcy). Wartości są często na naklejce w drzwiach na słupku B.

1. Wartość dla pełnego obciążenia. Jeśli podróżujecie z kompletem pasażerów i pełnym bagażnikiem, bezwzględnie zastosujcie górną granicę ciśnienia, którą zaleca producent (wartość "Max Load").

2. Wartość graniczna. Pamiętajcie tylko, by Wasze ciśnienie operacyjne nigdy nie przekroczyło maksymalnego dopuszczalnego ciśnienia wytłoczonego na boku opony (Max Press).

Dlaczego to takie ważne dla Waszego bezpieczeństwa?

Wyższe o 0,2 - 0,3 bara ciśnienie da Wam dwie kluczowe korzyści przy wichurach i ulewach.

Lepsza ochrona przed aquaplaningiem. Opona staje się twardsza i skuteczniej "przecina" wodę, co zapobiega ślizganiu się. Zależność tę można opisać empirycznym modelem, w którym prędkość utraty przyczepności jest proporcjonalna do pierwiastka kwadratowego z ciśnienia w oponie.

Odporność na wiatr boczny. Wyższe ciśnienie mocno usztywnia boki opon (karkas). Auto staje się dużo bardziej posłuszne i stabilne, a wiatr nie rzuca Wami tak mocno podczas mijania innych pojazdów. To są pozornie tylko małe mikroruchy na kierownicy, które wykonujecie, aby skorygować pełznięcie opon. Ale konieczność ciągłych korekt kierunku bardzo przyspiesza Wasze zmęczenie ze względu na stałe napięcie mięśnia kapturowego i mięśni karku. Lepiej tego unikać.

Stan opon przed pomiarem. Ciśnienie sprawdzajcie i korygujcie tylko na zimnych oponach – przed wyruszeniem w drogę lub po przejechaniu zaledwie kilku kilometrów. W trakcie długiej jazdy powietrze wewnątrz opony samo się nagrzeje, co podniesie ciśnienie o kolejne 0,2-0,3 bara. To naturalne zjawisko i pod żadnym pozorem nie upuszczajcie tego powietrza na postojach!

7. Rekomendowane wyposażenie autka

Czcigodni! Nie piszę tutaj rzeczy oczywistych, czyli jak się ubrać, co zabrać do jedzenie albo abyście pamiętali o zabraniu leków dla siebie i dla tych, którzy o tym na 100% zapomną. Przypomnę tylko, abyście wzięli ze sobą większy zapas wody pitnej - umycie rąk i twarzy po wielu godzinach stania w korku na drodze zatarasowanej przez wypadek ma naprawdę dużą wartość. Poniżej garść dobrych praktyk, jeżeli chodzi i utrzymanie samochodu w gotowości na podróż zdecydowanie dłuższą niż byście sobie tego życzyli. Oto one:

1. Kamizelki odblaskowe. Muszą być w środku samochodu. Na przykład w tylnej kieszeni na oparciu siedzenia. Nie wychodzicie na drodze w ulewnym deszczu bez kamizelek. Wychodzicie zawsze na stronę pobocza.

2. Bardzo dobrze jest mieć do kompletu cienką kurtkę przeciwdeszczową typu kangurka, najlepiej sięgającą za kolana. Łatwo w niej uklęknąć przy zmianie koła czy mocowaniu liny holowniczej. Bardzo cenne są folie NRC - po 2 sztuki na osobę. W razie potrzeby można w nich wyciąć otwór na głowę i ręce, zabezpieczyć krawędzie taśmą izolacyjną i mamy całkiem wygodne, improwizowane poncho. Chodzi się w tym całkiem wygodnie. Kamizelka na wierzchu chroni prowizoryczny, złoty płaszcz od szybkiego przetarcia. Chwila moment i nawet w wilgotnym ubraniu bardzo szybko zrobi Wam się ciepło.

3. Bardzo ważną rzeczą jest przemyślana apteczka, zawierająca stazę. Info u eksperta Matthew Halaba . Mała składana saperka z piłą szablową potrafi być bardzo, bardzo użyteczna. Nie tylko w improwizowanej na poboczu toalecie. Ja wożę ze sobą piłę strunową, taką jak do cięcia więziennych krat. Łatwo do niej dorobić ramę z gałęzi i uciąć konar, który blokuje Wam drogę nie czekając aż zrobią to strażacy.

4. Dwa cienkie koce z polaru. U mnie mieszkają zwinięte w ciasny rulon między siedzeniami - pełnią funkcję wygodnego podłokietnika. Dodatkowa sugestia - na tylnej półce jest świetne miejsce na małe poduszki. Bardzo podnoszą komfort drzemki, gdy trzeba będzie przeczekać apogeum złej pogody. W kocach zawinięte są też miniaturowe latarki czołowe o regulowanym strumieniu światła. Gdy w ciemnościach będziecie musieli coś zrobić wokół samochodu, to cały czas macie obie ręce wolne. No i w trybie low-energy świetnie się w nich czyta, a i czas przestaje się dłużyć…

5. Akumulatorowy kompresor do kół. Kosztuje symbolicznie (100 zł+) Ale. Prawdopodobieństwo przebicia opony na drodze zasłanej połamanymi kamieniami, fragmentami blach z dachów lub tłuczonym szkłem jest dość wysokie. W krytycznej sytuacji, gdy zmiana koła byłaby niebezpieczna lub bardzo trudna często jego dopompowanie pozwoli podjechać kilka, kilkanaście kilometrów i znaleźć lepsze miejsce. Po pompowaniu od razu podpinacie go do gniazda zapalniczki, aby doładować akumulator.

1. Małym gadżetem trudnym do przecenienia jest mały akumulator rozruchowy z krokodylami, który pozwoli Wam odpalić samochód, gdy niechcący rozładujecie Wasz akumulator główny. W jaki sposób? Wystarczy, że zbyt długo postoicie z włączonymi światłami awaryjnymi, słuchając radia. Wam się to nie przydarzy? Zapewne nie, ale nie macie pewności, czy tak się nie stanie w którymś z samochodów stojących przed Wami. Tu pomoc sąsiedzka to nie tylko gest życzliwej woli - ale też skuteczne odblokowanie drogi.

1. To magiczne urządzenie ma baterię o małej pojemności, ale tak skonfigurowaną, że może dostarczać prąd o bardzo dużym natężeniu niezbędny do rozruchu samochodu. W przypadku egzemplarza, który leży na podszybiu mojego samochodu ma ono poza silną latarką jeszcze jedną, przydatną funkcję - jest potężnym power-bankiem, a gniazdo USB-C pozwala ładować telefony komórkowe z mocą rzędu kilkudziesięciu Wattów. Jeżeli macie 2 takie urządzenia, to jedno oszczędzacie jako awaryjny rozruch - a drugie możecie wykorzystać do wielokrotnego doładowania telefonów. Skąd mam pewność, że są stale naładowane? To proste - w bagażniku mam dodatkowe gniazda zapalniczki - więc ile razy uruchamiam samochód, power bank jest podładowywany. To samo dotyczy kompresora do kół.

2. Czy warto siedzieć z włączonym silnikiem? Moim zdaniem zdecydowanie nie. Zużywacie cenne paliwo, odczuwacie hałas i wibracje, a na dodatek można podtruć się spalinami. Ale samochód gdy siedzicie w deszczu zaczyna szybko parować. Zatem nie byłoby źle, gdybyście mieli włączony nawiew - nawet przy wyłączonym silniku.

3. Ale tutaj pojawia się mały ból. W starszych samochodach wentylator często dawało się włączyć już w pierwszym położeniu stacyjki (tak jak zasilanie radia i gniazda zapalniczki). W nowszych - często dopiero w drugim położeniu, gdy zasilana jest cała instalacja pokładowa. A to dość szybko drenuje akumulator - zwłaszcza, jeżeli oprogramowanie jest tak napisane, że od razu włączy Wam na przykład światła do jazdy dziennej. Zatem o rozładowanie akumulatora nietrudno - zwłaszcza, że współczesnych samochodach redukując masę i zajętość przestrzeni pod maską zmniejszamy pojemności akumulatorów na rzecz wzrostu prądów rozruchu. W sumie rozsądne - ale w sytuacji dłuższego, wymuszonego postoju - nieco kłopotliwe. Z pomocą przyjdzie Wam mały gadżet.

4. Tym gadżetem jest precyzyjny, elektroniczny woltomierz pokazujący aktualne napięcie akumulatora. Ma dla Was następujące komunikaty:

Wniosek dla Was? Napięcie spoczynkowe to tylko jeden wskaźnik. Równie ważnym (jeśli nie ważniejszym) parametrem jest zachowanie akumulatora w momencie przekręcenia kluczyka, kiedy rozrusznik pobiera ogromny prąd (często rzędu 200–400 A).

Jeśli w trakcie samej próby kręcenia rozrusznikiem napięcie spadnie poniżej 9,5 V – 10,0 V, sterowniki silnika (ECU) oraz układ wtryskowy mogą się po prostu wyłączyć lub zresetować z powodu niedoboru zasilania, a auto nie odpali. Jeśli napięcie spoczynkowe wynosi np. 12,4 V, ale przy próbie rozruchu drastycznie spada poniżej 9 V, oznacza to, że akumulator stracił swoją pojemność i nadaje się do wymiany, mimo poprawnych wskazań w stanie spoczynku.

Co to oznacza? Korzystacie swobodnie z akumulatora - z przyjemną muzyczką i słuchaniem komunikatów włącznie - ale obserwujecie woltomierz. Gdy napięcie wyniesie 12,1 - 12,2V odpalacie silnik i czekacie, aż napięcie na woltomierzu ustabilizuje się na poziomie 14,2-14.5. Wyłączacie go i znów cieszycie się naładowanym akumulatorem. To oszczędza od pytona paliwa i sprawia, że macie 100% gwarancji, że gdy droga się odblokuje Wy bez problemu ruszycie dalej.

Ostatni dość oczywisty element to CB-radio. Ich popularność mocno przygasła - ale w czasie szorstkiej pogody gdy właśnie po długim objeździe obudziliście się in the middle of nowhere - jego wartość jest nie do przecenienia. To stąd lokalsi podpowiedzą Wam gdzie jechać, uwzględniając podtopienia, niebezpieczne mostki i zwalone drzewa, czynne stacje benzynowe i najbliższą plebanię, gdzie wykąpiecie i położycie spać wykończone dzieci. Nigdy mnie to nie zawiodło. Kupując radyjko pamiętajcie tylko o jednej prawdzie starych krótkofalowców - antena jest najlepszym wzmacniaczem. Markowe radio może być bardzo tanie - ale antena - zawsze z najwyższej półki, dobrze zestrojona z Waszym konkretnym pudełkiem. Zatem - w drogę!

Miejcie w kabinie złożone kijki do nordic walkingu. To ważne. Na koniec zapakujcie małą buteleczkę detergentu do naczyń (np. Ludwika) i wsuńcie ją w kieszeń drzwi. W jakim celu? Czytajcie dalej…

8. Bezpieczna jazda w czasie silnych wiatrów i przedłużających się opadów wielkoskalowych

Jeszcze raz podkreślam - jeżeli nawet jesteście doskonałymi kierowcami - to jeżeli nie jest to absolutnie niezbędne - nie siadajcie za kółko. Ale jeżeli musicie, to rozważcie te kilka wskazówek, wywiedzionych z wielu lat jeżdżenia w trudnych warunkach. Oto najważniejsze.

1. Utrzymujcie dystans do pojazdu z przodu nie 2-sekundowy tylko 3-sekundowy. I powstrzymajcie odruch k…wicy serca, gdy kolejny idiota w strugach ulewnego deszczu uzna, że to zaproszenie żeby Was wyprzedzić. To dobre ćwiczenie z charakteru, podrozdział: Opanowanie i Samodbałość

2. Jeżeli w lewym lusterku zobaczycie Nikki Laudę spieszącego się na trening natychmiast przestawcie wycieraczki na pełną prędkość - uniknięcie chwilowego oślepienia przez pył wodny wleczony za pojazdem ściganta. W tym temacie najbardziej okrutne są kurierskie dostawczaki, nie mówiąc już nic o TIR-ach.

3. Kałuże, a zwłaszcza koleiny mogą być groźną pułapką, gdy wystąpi zjawisko aquaplaningu. Kierownica robi się nagle lekka, a obroty skaczą - mimo, że nie dodaliście gazu. Hamujemy? NIGDY. Zdejm nogę z gazu do momentu, gdy poczujesz, że kierownica znów nawiązała przyjazny kontakt z kołami. A potem jedź roztropniej. Odruchowe wciśnięcie hamulca może być początkiem dużego nieszczęścia.

4. Jeżeli nie musisz - nie wyprzedzaj autobusów i ciężarówek. Zwłaszcza, przy bardzo silnym wietrze czołowym. Pamiętaj, że między Tobą i wyprzedzanym pojazdem tworzy się dysza i będziesz silnie przyciągany do ściany, którą tworzy bok naczepy lub autobusu. I dobrze jest mieć w rozumie, że siła ta rośnie jak kwadrat prędkości.

5. Jeżeli wyprzedza Cię ciężarówka lub autobus  - zwłaszcza od strony nawietrznej, to spraw, aby trwało to jak najkrócej. W takiej sytuacji istotnie zwalniam (nie hamując gwałtownie) i daje znak kierunkowskazem, gdy można mnie wyprzedzić. Ale robiąc to mam świadomość zagrożenia życia. Powierzchna boczna naczepy już przy wietrze rzędu 50-60 km/h generuje potężną siłę boczną. Efekt? Byłem świadkiem, gdy w okolicach Stegny taka naczepa przewróciła się na barierkę mostu - a warunki bynajmniej nie były ekstremalne - może z 8B.

6. Nie chowaj się pod wiaduktami. To pułapka. Możesz być gorzej widziany, a dysza która się po nimi tworzy potęguje ryzyko, że znajdziesz się w rurze dużego odkurzacza, w której latają liczne, porwane wiatrem przedmioty. Na otwartej przestrzeni jest wbrew pozorom bezpieczniej. Pod wiaduktem nie jest też ciężko uderzyć w Ciebie jeżeli widoczność jest słaba

7. Planując trasę, zdecydowanie unikajcie dróg w dużych kompleksach leśnych i wysadzanych drzewami. Ulewne deszcze rozmiękczają glebę i pozornie solidne drzewa mogą stać się śmiertelną pułapką. Kiedyś w bardzo silnym wietrze wracałem z małą Hanią i został mi już tylko kawałeczek do dobrej drogi - taki mały skrót wśród majestatycznych starych sosen lasów chojnowskich. No i pojechałem. Upadające drzewo z wielki hukiem uderzyło koroną w dach, zerwało antenę CB i ześlizgując się po tylnej klapie vana poszarpało wiązkę elektryczną haka holowniczego. Kolejny raz w życiu zrozumiałem, że jestem dzieckiem lepszego boga. Zatem nie powtarzajcie mojej głupoty.

8. Jeżeli zobaczycie latające w powietrzu nawet małe, połamane gałęzie - to jest to sygnał, że należy przerwać jazdę. Na autostradzie macie trochę przechlapane. Warto jest zjechać na pobocze, włączyć światła awaryjne i tylne przeciwmgłowe. Pasy pozostają zapięte - ktoś może Was uderzyć w tył, nawet jeżeli za Wami wybudowała się już kolejka. Ściągnijcie poduszki z tylnej półki, odchylcie siedzenia tak, aby głowa znalazła się na wysokości słupka B. Jeżeli cokolwiek stłucze boczną szybę - Wy będziecie bezpieczni. Wymuście to na dzieciach - przynajmniej do momentu, kiedy wydłuży się za Wami ogon stojących samochodów.

9. Na drodze krajowej postępuje inaczej. Jeżeli jestem wśród pól, a mam silny wiatr boczny, to natychmiast zjeżdżam na boczną drogę i ustawiam samochód przodem do kierunku wiatru. Dlaczego? Po pierwsze zmniejszam opór. Po wtóre, pamiętam, że przednia szyba jest kilkuwarstwową klejonką - jeżeli uderzy w nią nawet duża gałąź lub fragment blachy zerwanej z dachu lokalnego przystanku - to pozostanie spękana na swoim miejscu. A Wy będziecie bezpieczni.

10. Jeżeli jestem w mieście, to najsilniejsze uderzenia przeczekuje po zawietrznej stronie dużych budynków. Staje na tyle daleko, aby uniknąć spadających fragmentów dachu i tynków z balkonów i na tyle blisko, aby być w zasięgu cienia aerodynamicznego. Zazwyczaj ekstremum rzędu 90-120 km/h nie trwa długo. Mechanika tych ekstremów opiera się na potężnym zrzucie chłodnego, gęstego powietrza z chmury. Uderzając o powierzchnię ziemi, powietrze rozchodzi się promieniście z niszczącą siłą. Ponieważ systemy konwekcyjne przemieszczają się bardzo szybko (często z prędkością 50–80 km/h), ten wąski, krytyczny obszar najwyższej energii kinetycznej przechodzi nad danym punktem w czasie od kilkudziesięciu sekund do zaledwie kilkunastu minut. Przeczekanie tego piku jest więc jedynym rozsądnym rozwiązaniem.

Ostatnia wskazówka. Nie wjeżdżajcie w duże rozlewiska uliczne, jeżeli przed Wami nie przejechał przez nie podobny samochód do Waszego (w sensie typów i gabarytów). Tam może być dużo głębiej niż sądzicie (dla większości małych kompaktów bezpieczna granica w uszczelnionym autku to tylko 30 cm). Niestety na dnie mogą być groźne niespodzianki - na przykład odkryta studzienka kanalizacyjna, której potężny przepływ wybił klapę.

Jeżeli musicie jechać - jedźcie ekstremalnie wolno. Koniecznie wyłączcie przed wjechaniem reflektory główne - zwłaszcza jeżeli macie szklane klosze i tradycyjne żarówki z żarnikiem. Rozgrzany klosz zatopiony w wodzie pęknie prawie natychmiast. Nie przyspieszajcie. Nawet ciut większa prędkość może sprawić, że podciśnienie, które wybuduje się za przednią, dolną belką wzmocnienia czołowego, która jest zwornikiem podłużnic, napompuje Wam wody aż pod maskę. Szlag zazwyczaj trafia wtedy alternator (nie powinien), czujnik położenia wału korbowego (ew. czujnik spalania stukowego) oraz cewki i przewody zapłonowe (też nie powinien - ale on o tym nie wie…). Piszę o zwykłym samochodzie, a nie o off-roadowej terenówce.

Jeżeli pokonaliście przeszkodę, ale silnik zaczął tracić moc i przerywa, zjedźcie na pobocze, zgaście go i poczekajcie 20-30 minut. Zapewne zawilgotniały przewody i jakieś styki. To nie dramat. Ciepło stygnącego silnika osuszy je. Ewentualnie maska do góry, szmata w dłoń i sami przyspieszycie ten proces wycierając starannie przewody. W szczególności wydmuchajcie kompresorkiem wodę, która zebrała się w otworach w bloku, w których znajdują się świece. Tam najczęściej dochodzi do przebicia - gdy jest ciemno i silnik pracuje ksztusząc się, to w tym miejscu zobaczycie malutkie biało-sine iskierki

Woda za Wami, uszczelnione drzwi zostawiły Was suchymi, ale spod maski rozlega się dziwny, wysoki pisk, a czasami na moment zajarzyła się czerwona lampka akumulatora. Powód? Bardzo wiele kałuż, choć nie widać tego w padającym deszczu, jest zanieczyszczona silnie ropopochodnymi. Smarują one skutecznie pasek klinowy który napędza Wam alternator, sprężarkę klimatyzacji oraz zazwyczaj pompę wody oraz pompę wspomagania przekładni kierowniczej. Nie jedźcie dalej. Pisk ustanie, ale tylko dlatego, że wytrą się boczne ścianki paska. W większość samochodów nie napniecie go sami - zwłaszcza, jeżeli tego nie robiliście wcześniej. Co z tym zrobić? To proste.

Podnieście maskę i na WYŁĄCZONYM silniku nasmarujcie na dowolnym odcinku oba boki paska detergentem, z buteleczki, która mieszka w kieszeni drzwi Waszego autka. Kluczyk musi być wyjęty ze stacyjki, aby przypadkowo termistor sterujący załączaniem elektrycznego wentylatora chłodnicy (w wybranych modelach) nie pokaleczył Wam rąk. Uruchomcie silnik - 3-5 sekund i wszystko wróci do normy. Od detergentu dużo lepsza jest kalafonia do smarowania smyczków - ale rozumiem, że nie w każdym domu jest uznawana za artykuł pierwszej potrzeby.

Na koniec rzecz ekstremalnie ważna. Rozlewisko okazało się głębsze niż myśleliście. Nie ma jak się wycofać. A woda powoli bo powoli - ale się podnosi. NATYCHMIAST GASICIE SILNIK. Przyznajcie - nie jest to komfortowa sytuacja. Nie mam rady co robić - zależy to od prądu, głębokości i siły wiatru, który będzie Was przewracał. Albo ryzykujecie przedzieranie się przez wodę, albo wychodzicie na dach - trzymając się belek bagażnika. Bez nich wyjście na mokry dach jest prawie niemożliwe. Tak czy tak wychodzicie przez otwarte okno stając na siedzeniu. Nie otwierajcie drzwi - jest szansa, że nie zaleje Wam samochodu.

Jeżeli decyzją jest opuszczenie maszyny, przywiążcie koniec liny holowniczej do belki bagażnika. Drugi koniec najsilniejszy członek załogi obwiązuje wokół siebie węzłem ratowniczym. Potrzebna jest ścisła współpraca. Pilot obwiązuje się liną i idzie do najłatwiejszego punktu suchego badając przed sobą dno rozciągniętym na maksa kijkiem do nordic walkingu. Kijek się zagłębił - przed Wami pułapka, typu odkryta studzienka. W tym czasie ktoś kto został w samochodzie wydaje stopniowo linę, aby się nie splątała. Gdy Pilot osiągnie suche miejsce dobrze jest owinąć linę o coś stałego (ławka, słupek drogowy, znak) - ale nie wiązać jej. Pozostali członkowie załogi idą w drugiej kolejności cały czas trzymając się liny poręczowej - zwłaszcza jeżeli jest nawet mały prąd.

9. Ratowanie silnika zalanego wodą w warunkach innych niż warsztat

Stało się. Opuściliście szczęśliwie samochód, życzliwi ludzi przygarnęli Was i wysuszyli, a dobra dusza wyholowała Wam martwe autko z rozlewiska. Co dalej maturzysto, gdy trzeba jechać dalej? Przede wszystkim, zanim nie zdiagnozujecie stanu napędu nie odpalajcie silnika. Jeżeli nieściśliwa woda dostała się do któregokolwiek cylindra, to dygnięcie rozrusznika będzie najbardziej kosztownym przekręceniem kluczyka Waszego życia. Jeżeli macie szczęście to wyrwą się śruby głowicy albo pokrzywi się ona - a czasami pęknie. Naprawa w cenach warszawskich to 3-4 tys. zł dla rzędowej czwórki. Ale rzadko kończy się tak szczęśliwie. Zazwyczaj pogną się korbowody i pękną osadzenia sworzni tłokowych, a czasami pęknięty korbowód poharata ściankę cylindra. To kaplica - zazwyczaj przy dzisiejszych cenach remont bloku jest nieopłacalny - nawet jeżeli sami potraficie to zrobić. Ale można tego przy odrobinie cierpliwości uniknąć. Oto algorytm postępowania, dobrze przetestowany w praktyce.

Otwórzcie obudowę filtra powietrza. Jeżeli na dnie jest choć trochę wody - sprawa jest jasna - silnik z dużym prawdopodobieństwie może mieć wodę w kolektorze ssącym i nie daj Boże w cylindrach. Jak to sprawdzić?

Bardzo prosto. Wykręćcie wszystkie świece. Przekręćcie kilka razy kluczem z grzechotką wał. Nie musicie wsadzać głęboko łapy - wystarczy jak pokręcicie dowolne górne kółko (alternator, pompa wody, sprężarka klimatyzacji) - to co jest najłatwiej dostępne. Jeżeli woda tryśnie przez otwory świec - to sukces. Uruchomcie na kilkanaście sekund rozrusznik z boosterem podpiętym krokodylami do zacisków akumulatora - w dużej wilgoci na pokrywie (zanieczyszczona woda) bateria ma prawo się rozładować.

Jak z otworów świec będzie się wydobywać suche powietrze - wkręćcie je z powrotem. Osuszcie filtr powietrza - może być wilgotny, byleby nie było na nim nawet kropel wody. Uruchomcie silnik i sycąc się podziwem w oczach Waszej rodziny ruszajcie dalej. Do najbliższego warsztatu samochodowego, gdzie sprawdzicie na podnośniku czy woda nie dostała się do oleju, czy nie są uszkodzone gumowe przewody hamulcowe z przodu, manżety przegubów półosi, itd. Tak czy tak, macie sukces.

W przypadku silnika wysokoprężnego sytuacja jest trudniejsza. Piszę to tylko do bardziej doświadczonych Kolegów. Mniej doświadczeni bez odpalania samochodu holują go do najbliższego warsztatu. Oto moje doświadczenie (przydatne też na jachtach morskich)

Nie próbujcie wykręcać ani wtryskiwaczy, ani świec żarowych - zwłaszcza jak silnik ma swoje lata. W zmęczeniu i bez wysokiej jakości kluczy łatwo jest pójść w szkodę.

Robicie rzecz prostszą. Bierzecie dwa płaskie śrubokręty i wbijacie je pomiędzy główkę konika (dźwigienki zaworowej) i trzonki zamkniętych zaworów. W ten sposób wymusicie otwarcie obu.

Zdejmijcie rurę od filtra, z pociętego na paski ręcznika zróbcie pakułę owijając ją wokół przewodu kompresorka do kół. Wepchnijcie w gardziel rury dochodzącej do kolektora ssącego. Odpalcie kompresor. Jeżeli była woda posłyszycie wyraźny bulgot i dźwięk jak spływa do kolektora wydechowego. Zróbcie tak z każdym cylindrem - ewentualnie pokręcając wał kluczem z grzechotką.

Usunęliście wodę? Zatem załóżcie pokrywę i po upewnieniu się że silnik obraca się swobodnie - w drogę!

Mam nadzieje, że przekonałem Was, że poradzenie sobie w trudnych warunkach to nie jest wiedza na wyraz wyrafinowana. Chociaż zawsze warto pamiętać, że znacznie łatwiej jest zapobiegać niż leczyć.

10. O życzliwości i pomaganiu innym

W szorstkiej pogodzie miejcie oczy dookoła głowy. Nawet jeżeli sami jesteście bezpieczni wciąż wokół będą ludzie potrzebujący Waszych serc i doświadczenia ratowniczego. Nie osądzajcie ich - dla wielu to będzie pierwsza przygoda tego typu. Ja nie udaje pomocy drogowej. Ale mam w mojej Vitarze komplet podstawowych narzędzi, którymi staram się służyć tym, którzy popadli w tarapaty. Poza opisanymi wyżej wożę ze sobą minimalny, praktyczny zestaw. Oto on.

1. Komplet żarówek różnych typów

2. Komplety bezpieczników płaskich obu typów.

3. Kilkanaście metrów przewodów (czarny i czerwony) 2,5 mm kwadrat do prowizorycznych napraw instalacji + konektory zaciskowe do nich + termokurcze i małą lutownicę.

4. Multimetr z zapasową baterią 9V

5. Bańkę 5 l oleju 10W40. WD 40, taśmę srebrną, taśmę wulkanizacyjną

6. Elektryczne pompki paliwowe (z wyłącznikiem ciśnieniowym), kawałki węży 6-8, 16 mm, zbrojonych, cybanty, itd.

7. 5 l uniwersalnego płynu chłodniczego - w razie potrzeby rozcieńczam go wodą. Mam też proszek do uszczelniania chłodnic - działa lepiej niż płyny - ze wszystkimi konsekwencjami jego użycia.

8. Prosty komputer diagnostyczny wpinany w moduł OBDII. Kosztuje grosze, a pozwala często zorientować się co boli samochód który nie chce wystartować. Przykład: rozrusznik kręci całkiem przyzwoicie, ale pokazał się błąd P0562 (System Low Voltage). No to jesteście w domu. Być może powodem jest słaba masa do ECU - podepniecie booster do akumulatora i autko z dużą pewnością ożyje. Wyskoczył powszechny P0316? A więc wypadają zapłony na wolnych obrotach. 99% przypadków wyczyścicie świece i wytrzecie do sucha przewody zapłonowe i pacjent ożyje. I tak dalej - wierzcie mi, to jest naprawdę proste i użyteczne. P0301 - wskaże na pierwszy cylinder, 302 - na drugi i tak dalej.

9. Zmiana koła może być wyzwaniem. Dlatego wożę pod podłogą bagażnika klucz krzyżowy i rurę, która jest przedłużką. Mieszka w torbie z zestawem za 7 zł do napraw przebitych opon bezdętkowych - wiertło, frezik, sznur wulkanizacyjny oraz nożyk do jego odcięcia. Jak zidentyfikujecie miejsce przebicia przez gwóźdź i śrubę to naprawa nawet bez znajdowania koła to minuta osiem. Mam też jako finalny ratunek piankę lateksową do naprawy opon K2 - ale to ostateczność. Po takiej prowizorycznej naprawie wulkanizatorzy często nie chcą naprawiać upapranej od środka opony.

10. Mam płaską walizkę markowych kluczy wszystkich typów, w tym wszystkie rozmiary kluczy do świec.

11. Dwie składane kobyłki, mocny podnośnik nożycowy, ale prawie go nie używam. Zamiast tego bardzo dobrze sprawdza się worek napełniany spalinami Air Jack Mudmaster 4 t. Podnosi błyskawicznie autko na 75 cm nawet na miękkim podłożu. Potem wstawiam kobyłki i robię swoje. Na przykład zakładam zaciskowy klucz Morse’a na pęknięty przewód hamulcowy.

To wszystko mieszka pod podłogą ze sklejki w bagażniku Vitary. Ubytek przestrzeni jest praktycznie niezauważalny. Jak widzicie - nie ma tego wiele. Ostatecznie jak nie udało mi się uleczyć pacjenta to holuje go po trasie do najbliższego warsztatu.

Wasze doświadczenia? Może coś od szanowanego i doświadczonego pasjonata elektryków Bartłomiej Derski ?