BLOG

Przedłużające się awarie sieci będą się powtarzały coraz częściej. I będą coraz dłuższe. Dobrze jest być na nie przygotowanym.

Ten artykuł otwiera serię kilku publikacji, które przygotowałem wraz z moimi ekspertami, na temat w jaki sposób zbudować racjonalny kosztowo system zapewnienia ciągłości działania przy wielodniowych przerwach w dostawach energii elektrycznej z sieci.

Projektując, produkując i wykonując takie systemy w jednej z moich spółek, bazujemy tutaj nie tylko na doświadczeniach Polski, ale przede wszystkim na dużej, uporządkowanej wiedzy oraz doświadczeniach, które zdobyliśmy na niszczonej z powietrza Ukrainie.

Wiele oczywistości okazało się iluzjami, wiele rzeczy nieoczywistych czekało na swoje odkrycie. Tym chcielibyśmy się z Państwem podzielić - w miarę możliwości odpowiadając szczegółowo na Państwa pytania i sugerując optymalne rozwiązania - ale dla bardzo konkretnych przypadków domów oraz ich lokalizacji.

1. Jak opracować koncepcję przygotowania domu na blackout? Od czego zacząć?

Marcowe, już ciepłe popołudnie. Leniwa sobota w kompleksie działek nad Bugiem.

Rozmawiam jak mi się wydaje z doświadczonym, starszym człowiekiem z wykształceniem technicznym na temat tego, że warto jest pomyśleć o rezerwowym źródle zasilania do jego domu całorocznego stojącego na uboczu pod lasem. Poprosił mnie o to mój przyjaciel.

Mój interlokutor - typ besserwissera. Obok drobna urocza żona z nieco smutnym uśmiechem. Zaczynam od podstawowych pytań o potrzeby energetyczne, ale Pan przerywa mi z triumfem i z lekką ironią mówi:

Panie doktorze, latarkę to ja mam nawet w telefonie – na pewno w ciemnościach nie będziemy siedzieli. A żona pewnie świece. Do różnych zastosowań...

I śmieje się dwuznacznie...

Słucham tego spokojnie i pytam: a może w okresie jesienno-wiosennym chciałby Pan jednak posiedzieć również w cieple i nie odzwyczajać się zbyt łatwo od wody pitnej?

Na posesji jest własne ujęcie.

Triumf Pana nie ma już granic. Żona jeszcze bardziej zapadnięta w sobie. Panie, co Pan mówisz – ja mam ogrzewanie na gaz! A wodę w kranie…

Muszę się Wam przyznać, że tacy ludzie wygrywają ze mną – czasami nie wiem co powiedzieć oraz jak się odnaleźć w takiej sytuacji.

Pan z podniesioną głową odprowadził mnie do furtki. No cóż, chcącemu nie dzieje się krzywda.

I takich Panów spotykam wcale nie tak rzadko – jednak nie zapisujcie się do tego towarzystwa.

Zanim przystąpicie do zakupu paneli fotowoltaicznych, inwerterów, baterii, generatorów czy zestawów przetrwania, zadajcie sobie jedno, podstawowe pytanie.

Na jakie konkretnie zagrożenie mamy się przygotować – i jak długo mogą one potrwać?

Nie istnieje jedno, uniwersalne rozwiązanie. Dom na wsi, dom w mieście, z pompą ciepła czy z kominkiem – każdy przypadek wymaga osobnej, dobrze przemyślanej koncepcji, dostosowanej do lokalnych warunków, rzeczywistych potrzeb i dostępnych zasobów.

Czy grożą nam silne wiatry, a zasilanie jest liniami napowietrznymi? Zagrażają nam podtopienia? Katastrofalne opady śniegu, które pamiętają starsi ludzie, odetną nasz od przejezdnych dróg?

Od tej analizy będą zależały nakłady, za które kupimy niezakłóconą ciągłość działania domu i komfort życia naszych bliskich w czasie kryzysu. Ale pamiętajcie też, że jesteśmy bogaci – bo jesteśmy oszczędni. Zatem każdą potencjalną złotówkę powinniśmy obejrzeć pięć razy pod światło – i właśnie o tym jest ta opowieść.

1.       Założenia wstępne – najważniejszy jesteś Ty!

Pierwsze pytanie brzmi. Jaka jest Twoja postawa wobec przewidywanego kryzysu? Przeraża Cię to, czy wręcz przeciwnie – będzie to ekscytująca przygoda i survivalowy egzamin w warunkach praktycznych?

Czy wystarczy Ci, jeżeli w znanym miejscu zgromadzisz wszystkie komponenty do zbudowanie takiego systemu, który w godzinie W szybko zmienisz w działający system zasilania rezerwowego?

A może system ma działać po pociągnięciu sznurka lub przekręceniu kluczyka?

A może nic masz nie robić, poza stwierdzeniem, że właśnie w kuchni zapaliła się zielona lampka, mówiąca o tym, że dom przeszedł w tryb zasilania innego niż sieć energetyczna? I że wiesz, że raz na 8 godzin masz dolać paliwa do generatora – którego prawie nie słyszysz?

Pytanie drugie – klasyczne dla zarządzania ciągłością działania brzmi. Co poświęcisz? Z jakiego komfortu jesteś w czasie blackoutu skłonny zrezygnować?

Codzienna kąpiel w wannie?

Pralka automatyczna?

Zmywarka, klimatyzacja, infotaitment?

Może system alarmowy, brama automatyczna, inne?

Pytanie trzecie. Na jak długo? Co jest naprawdę konieczne? Czy aby naszym głównym źródłem utrzymania nie jest praca on-line?

A może musimy mieć 100% pewności działania dla respiratora, koncentratora tlenu lub pompy insulinowej dla jednego z Waszych starszych Rodziców lub krewnych...

Uporządkujmy zatem nasze wstępne założenia. Na początek warto jest ustalić, jako minimum:

• Na jak długi okres przygotowuję się na przerwę w dostawie energii (24h, 72h, tydzień, dwa tygodnie)?

• Czy blackout będzie dotyczył tylko energii elektrycznej, czy również wody, gazu i łączności?

• Ile osób będzie przebywać w domu w tym czasie?

• Czy są wśród nich osoby szczególnie wrażliwe – dzieci, seniorzy, osoby chore?

• Czy mogę liczyć na sąsiadów, czy wręcz przeciwnie – będę miał moralny obowiązek wsparcia ich w czasie kryzysu?

• Czy mam gdzie spędzić noc, gdy coś pójdzie naprawdę niedobrze? Lokalna szkoła, remiza, salka parafialna? Murowany budynek poczty? Będzie otwarty, umiem się do niego w stanie wyższej konieczności włamać, niszcząc możliwie mało rzeczy?

2. Identyfikacja podstawowych potrzeb

W trakcie przedłużającego się blackoutu dom musi przejąć funkcje infrastruktury publicznej. Warto zastanowić się nad następującymi obszarami.

Energia

• Jakie urządzenia muszą działać bez przerwy (lodówka, zamrażarka, ogrzewanie, router, telefon, światło, TV, otwieranie bramy przesuwnej, macerator w ubikacji, elektryczna winda schodowa dla starszych ludzi, inne?

• Czy system grzewczy jest w pełni zależny od zasilania elektrycznego? Pamiętajcie, że nawet pozornie autonomiczne kominki z płaszczem wodnym zazwyczaj wymagają zarówno zasilania sterowników, jak i pomp obiegowych, odpowiedzialnych za krążenie wody (a ściślej cieczy grzewczej) w grzejnikach (naściennych lub podłogowych).

• Czy aby głównym źródłem nie jest pompa ciepła? O jakim zapotrzebowaniu na moc?

• Czy jeżeli założymy, że będziesz miał źródło rezerwowe zasilania – czy masz w domu w pełni funkcjonalne urządzenia, ale o radykalnie mniejszym zapotrzebowaniu na moc (czajniki, kuchenki, prodiże, małe kuchenki mikrofalowe, tanie, kempingowe pralki wirnikowe)?

• Czy masz zapas powerbanków?

• Czy masz zapas baterii?

Woda i toaleta

• Czy dom korzysta z własnej studni z pompą?

• Czy w systemie jest ręczna pompa, która pozwoli wydobyć wodę ze studni? Czy jest sprawna? Czy chodzi na tyle lekko, że Twoja Żona poradzi sobie z nią? Sprawdziłeś to, czy tylko Ci się wydaje, bo działała 20 lat temu, gdy dom był budowany…

• Czy masze zapasy wody pitnej i użytkowej, a jeśli tak, to na jak długo wystarczą? Czy masz pomysł na jej racjonowanie i kontrolę rozchodu? Czy masz zapas dla błagającej Cię sąsiadki która ma małe dzieci?

• Czy masz zapasową toaletę typu porta-potti?

• Czy masz wiadro ze szczelną pokrywą i ewentualnie małą deską klozetową?

• Czy masz zapasowe środki chemiczne dodawane do fekaliów, które rozkładają je i w dużym stopniu neutralizują przykre zapachy?

• Czy masz przemyślany/wypróbowany sposób utylizacji fekalii z wiadra?

Żywność i przygotowanie posiłków

• Czy masz zapasy żywności, które nie wymagają gotowania? Czy starczą gotowe na dzień lub dwa, zanim nie opanujesz pilniejszych rzeczy?

• Czy masz przemyślany plan uratowania maksymalnej zawartości lodówki i zamrażarki?

• Czy masz opanowane technologie wekowania rzeczy awaryjnie wyciągniętych z niedziałającej zamrażarki?

• Czy mam półprodukty, z których szybko zrobisz wartościowy posiłek, przy minimalnym zużyciu energii?

• Czy masz comfort food (np. batoniki w gargantuicznych ilościach, lizaki, dropsy, ciasteczka), dla utrzymania morale małych mieszkańców domu?

• Czy masz zapas karmy dla psa i kota (jeżeli dotyczy)? Żwirku?

• Czy masz możliwość przygotowania ciepłego posiłku bez prądu (np. kuchenka turystyczna gazowa, benzynowa, naftowa na paliwo stałe, grill, hak w kominku do powieszenia garnka)? Masz do nich odpowiednio zabezpieczone zapasy paliwa?

• Umiesz ściągnąć trochę benzyny lub ON z samochodu i zrobić szybko improwizowaną kuchenkę o zadanej mocy?

Oświetlenie i komunikacja

• Czy mam wystarczającą liczbę źródeł światła (latarki, lampy, świece), adekwatną do liczby pomieszczeń, które będą musiały być jednocześnie oświetlone?

• Czy potrafisz używać bezpiecznie świec – nawet jak w domu są małe dzieci i zwierzęta?

• Czy mam sposób na ładowanie telefonu i odbioru komunikatów (np. radio na baterie)?

• Czy masz dostateczny zapas GB internetu w komórce (komórkach)?

• Czy wiesz, że dużo wyższą transmisję uzyskasz podłączając komórkę do komputera (jako access point) przez dobrej jakości kabel USB (opcja thetering USB w Android)

• Czy masz opracowaną procedurę natychmiastowego wyłączenia wszystkich komórek za wyjątkiem jednej – nawet jak wierzysz, że będziesz miał je jak naładować. Dlaczego? Ponieważ konieczność ewakuacji (powódź) może w jednej chwili zmienić wszystko….

• Czy masz małe walkie-talkie lub radyjka PMR oraz ustalone zasady komunikacji z sąsiadami, gdy już nie będzie działać internet i telefonia komórkowa?

• Czy nie żywisz iluzji, że Twoja instalacja fotowoltaiczna on-grid dać Ci jakąkolwiek energię e czasie blackoutu?

Komfort i bezpieczeństwo

• Czy masz zapas lekarstw ze szczególnym uwzględnieniem tych, które muszą być brane regularnie?

• Czy masz łupki do unieruchomienia uszkodzonych kończyn? Temblaki? Szyny? Bandaże elastyczne?

• Czy masz telefony do najbliższych lekarzy, stomatologów, ratowników medycznych, weterynarzy oraz pielęgniarek? A ich adresy domowe w sąsiedztwie?

• Czy masz domowy poradnik medyczny? Czytasz go dla przyjemności? Wiesz gdzie jest na stałe i znajdziesz go łatwo w czasie kryzysu?

• Czy masz przećwiczone ręczne otwieranie bramy w przypadku braku prądu?

• Czy wiesz jak długo dom utrzyma ciepło bez aktywnego ogrzewania, gdy temperatura spadnie w nim do 8-10 stopni?

• Czy masz zapasowe termofory o pojemności minimum 1,5 litra (lepiej 2,5)?

• Czy choć raz przećwiczyłeś, że doskonałym substytutem termoforu jest 1,5 litrowa butelka PET po wodzie mineralnej – napełniona wrzątkiem i z naciągniętą skarpetą narciarską.?

• Czy masz mały namiot w domu, w którym w mroźną noc urządzisz dzieciom piknik? Będzie w nim bardzo łatwo utrzymać odpowiednią dla snu temperaturę przy pomocy kilku termoforów napełnionych wrzątkiem.

• Czy masz dla dzieciaków zapas gier planszowych? Zapas przytulanek do spania oraz zestaw historii do opowiadania?

• Czy masz koce elektryczne o optymalnej mocy (max. 130-150 W) – większość systemów zasilania rezerwowego zniesie to z godnością

• Czy masz zapasowe karimaty, śpiwory, powłoczki na poduszki, materace aby przenocować najbliższych sąsiadów, którzy stracili dach nad głową?

• Czy wiesz na ile starczy Ci ciepłej wody użytkowej w bojlerze?

• Czy masz zapas chusteczek higienicznych dla niemowląt do mycia, jeżeli będziesz musiał drastycznie racjonować wodę?

• Czy wiesz, że aby się dokładnie umyć, wystarczy 1 litr ciepłej wody na osobę (wypróbowane w rejsach single-handed na małym jachcie, gdzie kieliszek słodkiej wody ma swoją wartość…)

• Czy masz alternatywne źródło ciepła z zapasem paliwa (kominek, koza, piecyk gazowy)?

• Czy masz narzędzia i wiesz jak w najbliższej okolicy pozyskać drewno w początkowej fazie kryzysu? Początkowej ponieważ potem możesz ryzykować zastrzelenie za jego kradzież przez zbyt gorliwy lub przestraszony patrol…

• Czy systemy bezpieczeństwa (alarm, zamki, monitoring) działają niezależnie od sieci?

3. Warunki techniczne budynku

Warto dokładnie przeanalizować możliwości techniczne.

• Jaka jest izolacyjność budynku i jak szybko traci on ciepło? Sprawdzone?

• Czy wiesz jak zabezpieczyć okna przed wybiciem przez przedmioty niesione silnym wiatrem?

• Czy masz taśmę, do uszczelnienia okien, które w przypadku bardzo silnych wiatrów będą źródłem dużej utraty ciepła?

• Czy dach i konstrukcja pozwalają na montaż ewentualnej instalacji PV?

• Czy jest bezpieczne miejsce na agregat prądotwórczy?

• Czy wiesz jak wprowadzić w różnych wariantach prąd z agregatu

• Czy mogę bezpiecznie przechowywać paliwo, wodę i żywność w odpowiednich warunkach?

Zamiast podsumowania

Zauważcie Państwo, że są to tylko przykładowe pytania – ale ich wspólnym mianownikiem jest to, że jeżeli znajdziecie na nie przemyślane odpowiedzi, to nawet w przypadku przedłużającego się kryzysu zachowacie wystarczający komfort życia, aby doczekać do powrotu normalności.

Pominąłem zagadnienia obrony miru domowego i narzędzi temu służących. Również kwestie przygotowania się do ewakuacji. I wiele innych.

Ale nie wszystko na raz. W następnym odcinku pochylimy się nad różnymi wariantami zapewnienia sobie ciągłych lub quasi ciągłych dostaw energii elektrycznej i/lub cieplnej – przeprowadzając głęboką analizę praktyczną kosztów całkowitych rozwiązań, uniwersalności zastosowania oraz pewności działania.

Piszcie co Was najbardziej interesuje – a jak tak posteruje publikacjami, aby odpowiedzieć na możliwie wiele pytań.